Er was eens... consolidatie (1/5)

Door Allen White, Sigma Conso co-founder & Administrator
Bannerswebsite 14 716x311

Dit artikel blikt terug op het ontstaan en de ontwikkeling van de financiële consolidatie in de afgelopen decennia en vertelt er ook een paar anekdotes bij die het pioniersavontuur van deze eerste bedrijfsgroepen kenmerken.

Deze terugblik verhaalt een opmerkelijke evolutie die hoofdzakelijk toe te schijven is aan de ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologie alsook aan de bedrijfscultuur van de groepen. En niet aan de boekhoudtechniek die aan de grondslag ligt van de consolidatie.

Waarom een geconsolideerde jaarrekening?

Om deze vraag te beantwoorden en een beter inzicht te krijgen in de financiële consolidatieprocessen die vandaag plaatsvinden, is het de moeite waard om een blik achteruit te werpen. Een gelegenheid voor ons om te kijken naar wat de eerste groepen motiveerde om zich op deze manier te organiseren en naar de moeilijkheden die deze nieuwe eenheden destijds hebben kunnen veroorzaken.

De geschiedenis leert ons dat, vanaf het eind van de 19e eeuw en hoofdzakelijk in de Verenigde Staten, bedrijven zich in groepen gaan organiseren. In die tijd noemt men dergelijke bedrijfsgroepen conglomeraten. Gezien de enigszins versnipperde situatie van toen, kunnen we gemakkelijk begrijpen dat we hier ver verwijderd zijn van de uniforme boekhouding en financiële consolidatieprocessen die we vandaag kennen.

Al snel blijkt hoe moeilijk het is om een economisch en financieel beeld te vormen van deze bedrijfsgroepen als een enkele entiteit. Dat is de moeilijkheid waarmee de financiële wereld destijds wordt geconfronteerd.

Zo rijzen tal van vragen over de verwerking, de interpretatie en zelfs de toegang tot informatie, met betrekking tot:

  • De verscheidenheid van de activiteiten van deze bedrijven;
  • De diverse valuta's van de landen waar ze gevestigd zijn;
  • De controle of de afwezigheid van controle op deze bedrijven;
  • De verschillende boekhoudkundige regels die op de individuele rekeningen worden toegepast;
  • De talrijke transacties tussen de bedrijven onderling die hun werkelijke prestaties buiten de groep gedeeltelijk verhullen.

Kortom, de nood aan reglementering begint zich langzaam op te dringen. De financiële consolidatie zoals we die nu kennen, zal echter nog even op zich laten wachten. Ontdek hoe meer dan 80 jaar geschiedenis onze huidige processen en het wettelijke kader vorm heeft gegeven.

Een langzame evolutie van de consolidatieverplichtingen

Hoewel de eerste holdings, ware economische conglomeraten, zich al vanaf de helft van de 19e eeuw in de internationale arena beginnen te positioneren, duurt het toch nog tot in 1904 voordat de geconsolideerde jaarrekening op de agenda van de eerste internationale accounting conference wordt gezet. De eerste publicaties van de jaarrekeningen komen er pas vanaf 1918 in de Verenigde Staten. Deze conferentie vormt een beslissend moment in de geschiedenis van de financiële consolidatieprocessen en zal een drijvende kracht zijn in de ontwikkeling ervan, die ertoe zal leiden dat hetzelfde fenomeen vele jaren later op ons continent wordt waargenomen.

De evolutie van de consolidatieverplichtingen in Europa…

Zo is de financiële consolidatie niet altijd vanzelfsprekend geweest in de geschiedenis van Europa, net als overal elders. De realisatie ervan is het resultaat van een lang rijpingsproces, dat pas veel later tot een resultaat zal leiden op ons continent. In Europa zal het nut van dergelijke publicatie immers pas vele jaren na de gebeurtenissen aan de andere kant van de Atlantische Oceaan duidelijk worden. Zo neemt het Verenigd Koninkrijk de voorhoede door in 1939 regels vast te leggen voor de publicatie van de geconsolideerde jaarrekening. De toepassing ervan wordt pas in 1948 verplicht met de aanneming van de “Companies Act”.

Ondanks gedachtewisselingen en concrete voorstellen in Frankrijk vanaf 1954, wordt pas in 1967 een decreet uitgevaardigd dat echter alleen maar voorziet in de mogelijkheid om de geconsolideerde jaarrekening bij de enkelvoudige jaarrekening van de holdings te voegen. Om een echte transformatie van het financiële landschap te kunnen vaststellen en de kijk erop diepgaand te wijzigen, zal men nog enig geduld moeten hebben...

De kweekbodem voor consolidatieverplichtingen wordt immers slechts langzaam gevoed en begint met een eerste koninklijk besluit dat op 29 november 1977 wordt uitgevaardigd. Het verwijst naar de publicatie van de geconsolideerde rekeningen van de houdstermaatschappijen (“holdings” genaamd). Pas op 6 maart 1990 legt het koninklijk besluit regels vast voor de opstelling van de geconsolideerde jaarrekening met betrekking tot een veel uitgebreidere bedrijfswereld.

Dit koninklijk besluit is een mijlpaal en zal het landschap van de bedrijfsgroepen in België voorgoed veranderen.

…en internationaal

Om een beter inzicht te krijgen in de evolutie van de financiële consolidatieprocessen en voor de volledigheid moeten we ook verwijzen naar de internationale acties die parallel aan deze convergentie van de nationale regelgevingen in de jaren '70 werden ondernomen:

  • In 1973 wordt het International Accounting Standards Committee opgericht. Het IASC vertegenwoordigt de belangrijkste boekhoudkundige organisaties van verschillende landen wereldwijd en formuleert de norm waardoor een moederbedrijf een geconsolideerde jaarrekening moet publiceren. Dit is een van de eerste verplichtingen inzake financiële consolidatie die parallel aan de nationale regelgeving worden ingevoerd, waaruit blijkt hoe belangrijk dit proces wordt op het internationale toneel;
  • Binnen een commissie van internationale ondernemingen opgericht in 1974, verzoekt de VN dat grote concerns hun enkelvoudige jaarrekeningen aanvullen met een geconsolideerde jaarrekening;
  • In 1976 publiceert de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) aanbevelingen betreffende de publicatie van de geconsolideerde jaarrekening. Dit in het kader van de verklaring omtrent internationale investeringen en multinationale ondernemingen.

Het duurt echter nog tot 13 juni 1983 voordat de 7e Europese richtlijn met betrekking tot de geconsolideerde jaarrekening wordt aangenomen. De richtlijn voorziet erin dat de lidstaten vóór 1 januari 1988 de verplichte bekendmaking van de geconsolideerde jaarrekening in hun nationaal recht opnemen, met aanvang voor de boekjaren die beginnen na 1 januari 1990.

Deze korte presentatie van de geschiedenis en van de ontwikkeling van het wetgevend kader geeft u een idee van de context waarin de eerste financiële consolidaties in ons land plaatsvonden. Om verder te gaan en de details van deze ontwikkeling te leren kennen, nodigen wij u uit om de verschillende artikelen van Allen White te raadplegen die u hieronder kunt ontdekken.

Alle artikels in deze reeks die gewijd zijn aan het financiële consolidatieproces:

Om ervoor te zorgen dat de financiële consolidatieprocessen geen geheimen meer voor u hebben, nodigen wij u uit om de andere artikels in onze reeks te ontdekken. U zult meer te weten komen over het nut van dit sleutelproces en zijn geschiedenis, vanaf het begin in de jaren ‘70 tot de meest succesvolle vorm ervan in de 21e eeuw.

1/5: Waarom een geconsolideerde jaarrekening?

2/5: De jaren '70, of het tijdperk van het potlood en de gom

3/5: De jaren '80, het begin van de informatiemaatschappij

4/5: De jaren '90, op zoek naar een pasklare oplossing

5/5: De jaren 2000, Y2K en IFRS

Aan de hand van deze artikelen en de verschillende anekdotes hebt u kunnen vaststellen hoezeer de financiële consolidatie een complex proces met een lange geschiedenis is. Om uw reflectie voort te zetten, nodigen wij u uit op onze website te surfen waar u kunt zien hoe Sigma Conso u kan helpen het financiële consolidatieproces van uw eigen groep te verbeteren en te optimaliseren.

Met onze expertise en onze geavanceerde tools kunnen wij u immers begeleiden in het dagelijkse leven van uw groep. Neem telefonisch of via onderstaand formulier contact op met een van onze kantoren: wij zullen de tijd nemen om samen uw situatie te analyseren om u een doeltreffende oplossing te bieden die perfect op uw behoeften is afgestemd.